Voorgeschiedenis 

De Europese Commissie publiceerde in 2018 haar eerste versie van een gecoördineerd Europees AI-plan, waarna de Europese Raad voor Concurrentievermogen het plan van de Commissie verwelkomde. Europa wil met een eigen vorm van "ethical and human centric AI" een alternatief bieden voor een puur marktgedreven vorm van AI (zoals vooral in de Verenigde Staten wordt toegepast) of een door de staat gedirigeerde vorm van AI (zoals vooral in China wordt gehanteerd). Een aanpassing van dit plan kwam er in 2021.

De Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten (KVAB) publiceerde op 16 april 2018 haar Standpunt 53 over Artificiële Intelligentie. Daarop aansluitend bestelde het Departement EWI een benchmarkstudie bij PwC om zicht te krijgen op het Vlaamse AI-ecosysteem en de aanwezige AI-infrastructuur en -kennisbasis. De studie diende tevens aan te geven hoe andere landen hun AI-strategie aanpakken en tot slot hoe de ethische aspecten rond AI best kunnen worden aangepakt.

De PwC-studie (afgewerkt in juli 2018), met bijhorende belanghebbendenbijeenkomst, lag aan de basis van de voorbereidingen voor een eigen Vlaams AI-plan. Als onderdeel van het voorbereidingstraject bracht de Vlaamse Adviesraad voor Innoveren en Ondernemen (VARIO) op 1 december 2018 op eigen initiatief zijn Advies 5 "Vlaamse Beleidsagenda Artificiële Intelligentie" uit over de plannen om een Vlaamse strategie op te stellen voor O&I-activiteiten rond AI. 

De Vlaamse Regering verleende op 22 maart 2019 haar goedkeuring aan het voorstel tot Vlaams Beleidsplan AI met een financiering van 32 miljoen euro (zie verder). Het Vlaams Beleidsplan AI schrijft zich in in de Europese stroming van "ethische en menselijk gecentreerde" AI. Het plan legt de nadruk op de impact op de industrie, het behoud en de versterking van excellentie, en het meer en sneller lokaal valoriseren van beschikbare technologieën. Tevens wordt een toename van de talentbasis beoogd gelet op de toekomstige noden van de arbeidsmarkt.

In 2021 publiceerde de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV) op eigen initiatief een uitvoerige internationale verkenning over de sociaal-economische impact van AI, waarin (in hoofdstuk 14 "AI en de overheid") ook naar het Vlaams Beleidsplan AI wordt verwezen. 

De eerste cyclus: juli 2019 - 2023

Op 22 maart 2019 keurde de Vlaamse Regering het Vlaams Beleidsplan Artificiële Intelligentie (AI) goed. In uitvoering van dit beleidsplan volgden nadien beslissingen door de Vlaamse Regering over specifieke onderdelen van het plan:

  • Op 7 juni 2019 werd de AI-Stuurgroep aangesteld.
  • Op 28 juni 2019 werden het vijfjarenwerkplan en de begroting (6 mio euro) voor het Vlaams AI-Onderzoeksprogramma goedgekeurd voor de tweede helft van 2019. Nadien werd jaarlijks 12 mio euro (2020, 2021) en 12,185 mio euro (2022, 2023) toegekend. In 2023 werd een eenmalige toelage (665 K euro) goedgekeurd om de fel gestegen inflatie te compenseren.
  • Op 24 mei 2019 werd het Kenniscentrum Data & Maatschappij opgericht. Na twee jaarlijkse subsidies (750 K euro) werd in 2021 overgeschakeld op een convenantformule.
  • Op 19 juni 2020 werd de Vlaamse AI Academie gestart met een jaarlijks budget van 1 mio euro.
  • Op 4 december 2020 werd het programma amai! opgestart met een jaarlijks werkingsbudget van 1 mio euro. De financiering van de jaarlijkse amai!-projectoproepen gebeurt op een ad hoc basis (3 tot 5 projecten tussen 75 K en 125 K euro).

In de loop van 2023 werd voornamelijk het onderzoeksluik (het Vlaams AI-Onderzoeksprogramma) van het Vlaams Beleidsplan AI onderworpen aan een externe evaluatie. Aangezien het onderzoeksluik niet in isolatie functioneert, werden ook de interacties en synergieën met de andere twee luiken (het implementatieluik en het flankerend luik) onderzocht. Deze twee luiken werden evenwel niet in detail bekeken tot op het niveau van individuele instrumenten of onderdelen. Op deze manier werd ook het bredere plaatje bekeken, en werden ook aanmerkingen en aanbevelingen geformuleerd die voor de andere twee luiken en voor het Vlaams Beleidsplan AI als geheel gelden.

De evaluatieopdracht werd gegund aan Technopolis Group en werd begeleid door de eigen Evaluatiecel van het Departement EWI die het plan van aanpak heeft opgesteld. Het doel van de evaluatie was enerzijds om terug te kijken naar de werking, activiteiten en effecten van het onderzoeksluik (het Vlaams AI-Onderzoeksprogramma) in het bijzonder, en het Vlaams Beleidsplan AI in het algemeen (ex post). Anderzijds beoogde de evaluatie ook om vooruit te blikken naar toekomstige trends en behoeften in AI voor toekomstig AI-beleid (ex ante), en werd het voorgestelde werkprogramma 2024-2028 van het Vlaams AI-Onderzoeksprogramma geëvalueerd.

De consultant heeft de voorbije activiteiten van het Vlaams AI-Onderzoeksprogramma in totaliteit gunstig beoordeeld. De voornaamste, overkoepelende aanbeveling is om het Vlaams Beleidsplan AI voort te zetten, maar met de kanttekening dat SMART-geformuleerde strategische doelstellingen voor elk van de drie luiken vereist zijn. Daarbij horen ook KPI's met streefwaarden. Een ander verbeterpunt betreft de moeilijkheid om de impact van het Vlaams AI-Onderzoeksprogramma op het bedrijfsleven en de economie te meten. Daartegenover staan een verbeterde en sterke internationale reputatie op wetenschappelijk vlak en de versterking van het Vlaamse W&I-systeem door integrale capaciteitsopbouw. Het Vlaams Beleidsplan AI heeft veel bereikt met een relatief bescheiden budget, zeker gelet op de brede scope en de gestelde ambities, en progressie werd geboekt over de drie luiken heen.

Het Vlaams Beleidsplan AI blijft ook de komende jaren een relevant beleidsinstrument. AI is en blijft belangrijk voor de economische positie van Vlaanderen en de digitalisering in Vlaanderen, en is steeds meer onderwerp van maatschappelijk debat. Het Vlaams Beleidsplan AI kan bijdragen aan bredere thema's zoals verduurzaming en het behalen van de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen in Vlaanderen. [Managementsamenvatting evaluatierapport Technopolis, pagina 9]

De tweede cyclus: 2024 - 2028

Op 22 maart 2024 nam de Vlaamse Regering het besluit aan om een tweede cyclus van vijf jaar in te zetten van het Vlaams Beleidsplan AI, en keurde de Vlaamse Regering ook het voorgestelde vijfjarenwerkplan voor het Vlaams AI-Onderzoeksprogramma goed, waarbij het jaarlijkse budget voor het Vlaams AI-Onderzoeksprogramma werd bijgesteld tot 14,185 mio euro. Ook de subsidie voor de Vlaamse AI Academie werd verhoogd tot 1,1 mio euro per jaar. Wat het totaalbudget van het Vlaams Beleidsplan AI op iets meer dan 34 mio euro per jaar brengt. De algemene structuur en opzet van de drie luiken blijft grotendeels behouden.

Binnen het onderzoeksluik gaat er meer aandacht uit naar manieren om de onderzoeksresultaten van het Vlaams AI-Onderzoeksprogramma meer geschikt te maken voor en voor te bereiden op kennisoverdracht naar het bedrijfsleven, terwijl in het implementatieluik meer ruimte wordt voorzien voor samenwerkingsprojecten tussen het bedrijfsleven en partners uit het onderzoeksluik (5 mio euro per jaar). Daarenboven wordt, samen met het Vlaams Beleidsplan Cyberveiligheid, een specifiek actieplan ontwikkeld rond digitalisering van/in het bedrijfsleven in de brede zin ten belope van 4,5 mio euro per jaar. Ook binnen het flankerend luik worden de budgetten van AI en Cyberveiligheid samengevoegd om gerichtere initiatieven te ontplooien in het onderwijs. Dit gebeurt ook in samenspraak met het Departement Onderwijs en Vorming.

Op 15 oktober 2024 komt de vernieuwde AI-Stuurgroep voor de eerste keer bijeen. Doorheen het voorjaar van 2025 doorliepen het Kenniscentrum Data & Maatschappij en het burgerwetenschapsprogramma amai! een evaluatie in opdracht van het Departement WEWILS waarvan de resultaten leiden tot een vernieuwing van het vijfjaarlijkse convenant met het kenniscentrum en een vernieuwde opzet van het amai!-programma; daarnaast doorloopt VAIA een evaluatie in het najaar van 2025.

In 2027 wordt een nieuwe evaluatiecyclus van het volledige Vlaamse Beleidsplan AI voorbereid.